‘Tot onze spijt zal Reinbert de Leeuw het concert niet kunnen dirigeren. Om gezondheidsredenen heeft hij moeten besluiten de komende drie maanden rust te nemen.’ Drie dagen na de afscheidsbijeenkomst op vrijdag 21 februari van dirigent, pianist en componist Reinbert de Leeuw (81) in het Muziekgebouw aan het IJ stond deze tekst nog op de site van het Muziekgebouw, maar is inmiddels weg. De tekst stond bij het programma van donderdag 5 maart van het Asko|Schönberg met muziek van de vermoorde Canadese componist Claude Vivier (1948-1983). Ik ben er; evenals bij het andere Vivier-concert van Asko|Schönberg in het Concertgebouw morgen (zaterdag 29 februari). Dit wordt gedirigeerd door Bas Wiegers. Hij heeft Reinbert ook al vervangen tijdens het Asko|Schönberg-concert op donderdag 16 januari in het Muziekgebouw. Reinbert zat in de zaal en aan het eind van het concert bracht Bas de bloemen die hij als dirigent had gehad, aan Reinbert. Ik zat te ver weg en kon niet zien of Reinbert de bloemen meteen doorgaf aan de vrouw naast hem. Zo ging het namelijk altijd de ruim dertig jaar dat ik Reinbert na een concert heb meegemaakt: hij wilde zo snel mogelijk van z’n bloemen af!

Volgens mij heb ik Reinbert voor het eerst gezien in het Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht toen daar nog een serie ‘Modern Klassiek’ in de Grote Zaal was. Hij dirigeerde het door hem opgerichte Schönberg Ensemble. Door de opgelegde cultuurbezuinigingen fuseerde dit ensemble in 2009 met het Asko Ensemble tot het Asko|Schönberg. Een vriend van me noemt modern klassiek: piep-knerp-knormuziek. Je moet er echt naar leren luisteren en vooral bij uitvoeringen aanwezig zijn. Je ziet dan de enorme concentratie waarmee musici aan het werk zijn. Zo ben ik langzaam hedendaags klassiek gaan waarderen. Reinbert en de ensembles zijn daarvoor uiterst belangrijk geweest.

Reinbert was de grote voorvechter van de moderne klassieke muziek in ons land. Bij repetities van een nieuwe compositie werkte hij ook graag samen met de componist. Met documentairemaker Cherry Duyns heeft Reinbert voor de VPRO de serie ‘Toonmeesters’ gemaakt. In de jaren ’90 zijn acht portretten van hedendaagse componisten uitgezonden. Ik noem er vijf: Olivier Messiaen, Sofia Goebaidulina, Galina Oestvolskaja (‘de vrouw met de hamer’ die niet in beeld wilde), Claude Vivier en György Ligeti. Ik heb de serie nog op videoband staan.

Ook heb ik Reinbert regelmatig bezig gezien als pianist solo, als begeleider van zangeressen en als onderdeel van een ensemble. Legendarisch zijn zijn opnamen van alle pianowerken van Erik Satie in een extreem langzaam tempo. Deze Satie platen/cd’s werden een hit! Vooraf aan het concert in het Muziekgebouw dineerde Reinbert vaak in het restaurant dat daarin gevestigd is. Dat doe ik ook met Willem, de vriend met wie ik de concerten daar bezoek. We zaten soms maar een paar meter van Reinbert te eten. Dat restaurant ‘Zouthaven’ werd zo’n anderhalf jaar geleden omgedoopt in Grand Café 4’33”. ‘Vier minuten en drieëndertig seconden’ is een compositie van de Amerikaan John Cage geschreven in 1952. De pianist loopt naar de piano, gaat zitten, maar raakt geen toets aan in die 4 minuten en 33 seconden. Hij gebruikt wel een stopwatch voor de exacte tijd. Je hoort de stilte en omgevingsgeluid: schuifelen van voeten, gekuch van het publiek of geluiden van buiten zoals voorbijrijdende auto’s. Bij de opening van het Grand Café 4’33” voerde Reinbert dit stuk van Cage uit. Dat heeft hij ook een keer gedaan in De Wereld Draait Door (DWDD). Reinbert was ook daar een graag gezien gast. Omdat het programma gaat stoppen werd 4’33” met Reinbert herhaald. Presentator Matthijs van Nieuwkerk noemde het zelfs één van de hoogtepunten van 15 jaar DWDD.

Op Radio 4 hoorde ik dat Reinbert de twee komende concerten met muziek van Claude Vivier dolgraag nog zelf had gedirigeerd. Deze week kreeg ik de Seizoensbrochure 2020/21 van TivoliVredenburg. Daarin staat dat Reinbert in de Grote Zaal zijn bewerking van ‘Das Lied von der Erde’ van Mahler dirigeert op zaterdag 6 februari 2021 “met het subliem uitstervende ‘Abschied’ als laatste deel.” Reinberts afscheid kwam gewoon veel te vroeg.

Dik Binnendijk




Compositie van 3 Volkskrantartikelen en 5 cd’s
(foto: Dik Binnendijk, 25-02-2020)